Bir zamanlar şehrin kalbi çarşıydı. Sabah kepenk sesleriyle uyanan sokaklar, esnafın “hoş geldiniz”iyle ısınırdı. Şimdi ise aynı kalp, klimalı koridorlarda atıyor. Adı da belli: Alışveriş Merkezi, yani AVM.
AVM’ler hayatımıza “konfor” vaadiyle girdi. Yağmurda ıslanmadan gezmek, yazın serin, kışın sıcak mekânlarda vakit geçirmek, alışverişle eğlenceyi bir arada sunmak… İlk bakışta cazip. Ama her konforun bir bedeli var; AVM’lerin bedeli ise çoğu zaman şehir kültürü ve yerel ekonomi oluyor.
Önce küçük esnaf etkilendi. Mahalle bakkalı, terzi, ayakkabıcı; yani insanı tanıyan, veresiye defteri olan, selamla ticaret yapan esnaf. AVM’lerin zincir mağazaları karşısında tutunmakta zorlandılar. Aynı vitrinler, aynı indirim afişleri, aynı müzikler… Her şehir birbirine benzemeye başladı. Eskişehir de, Kayseri de, İstanbul’un bir semti de aynı koridorlardan ibaret hâle geldi.
Sosyal hayat da değişti. Eskiden meydanlar buluşma yeriydi; şimdi “AVM’nin girişinde buluşalım.” Çocuklar sokakta oynamayı değil, oyun alanlarında vakit geçirmeyi öğrendi. Tüketim, sosyalleşmenin önüne geçti. Bir kahve içmek bile çoğu zaman bir şeyler satın alma zorunluluğuna bağlandı.
Şehir planlaması açısından bakıldığında ise AVM’ler trafik, betonlaşma ve merkezileşme sorunlarını beraberinde getirdi. Şehrin çeperine yapılan dev yapılar, araç bağımlılığını artırdı. Yeşil alanlar azalırken, beton büyüdü; gölge ağaçlardan çok yapay ışıklar çoğaldı.
Elbette AVM’leri tamamen yok saymak da gerçekçi değil. İstihdam sağlıyorlar, güvenli ve düzenli alanlar sunuyorlar. Mesele, onların tek seçenek hâline gelmesi. Çarşıyı, pazarı, sokağı unuttuğumuzda şehir ruhunu da kaybediyoruz.
Belki de soruyu yeniden sormalıyız: Biz AVM’leri mi yönetiyoruz, yoksa onlar mı bizi?
Şehir dediğimiz şey sadece alışveriş yapılan bir alan değil; hatıraların, selamların, seslerin bir bütünü. O bütünü kaybedersek, geriye sadece kasadan geçen fişler kalır.
Sağlıcakla kalın.
