Türkiye suyla imtihanını sessizce kaybediyor.Sessiz diyorum, çünkü ne siren çalıyor ne de manşetler günlerce bu konuyu tutuyor.Ama barajlar çekiliyor, göller küçülüyor, toprak çatlıyor.
Ve biz hâlâ “bu sene yağmur azdı” kolaycılığına sığınıyoruz. Oysa mesele yağmurdan ibaret değil.Mesele planlama,mesele öncelik,mesele akıl.
Baraj Sayısı Çok, Strateji Zayıf .
Türkiye, baraj yapan bir ülke.Cumhuriyet tarihi boyunca “suya hükmetme” fikri kalkınmanın sembolü oldu.Beton döküldü, açılışlar yapıldı, kurdeleler kesildi.Ama kimse şu soruyu sormadı:Bu baraj hangi havzayı, hangi ürünleri, hangi nüfusu besleyecek?
Bir barajın varlığı su güvenliği anlamına gelmez.Yanlış yerde yapılan baraj,yanlış ürünü sulayan sistem,yanlış yönetilen rezerv,sadece geciktirilmiş bir kriz üretir.Bugün birçok baraj, iklim değişikliğiyle uyumlu projeler değil.Yağış rejimi değişmişken hâlâ eski hesaplarla konuşuyoruz.Kar suları azalmışken hâlâ “ortalama doluluk” masalları anlatılıyor.
Tarım: Suyun En Büyük Tüketicisi, En Zayıf Halkası.
Türkiye’de kullanılan suyun yaklaşık dörtte üçü tarımda. Ama bu tarım ne kadar verimli, ne kadar sürdürülebilir?Açık kanallar, salma sulama, buharlaşan su…Biz tarlayı değil, suyu suluyoruz.
En vahimi şu:Su fakiri havzalarda hâlâ suyu çok seven ürünler teşvik ediliyor.
Konya Ovası’nda mısır,
Güneydoğu’da pamuk,
İç Anadolu’da yonca…
Bu bir tarım tercihi değil,bu gelecekten borç alma biçimi.Ve borcun faizi ağır.Obruklar, kuruyan kuyular, çöken zeminler bunun sessiz tahsildarı.
Yeraltı Suları: Görünmeyen Felaket..
Barajlar göz önünde,yeraltı suları ise sessizce çekiliyor.Her kuyu bir umut,her derinleştirme bir çaresizlik göstergesi. Denetimsiz kuyular, kaçak çekimler, ölçülmeyen kullanım…Toprak altından çekilen su, yerine koyulamıyor.
Konya Ovası’ndaki obruklar sadece jeolojik bir olay değil; plansızlığın, denetimsizliğin ve gecikmiş kararların açtığı yarıklar.
Şehirler: İsrafın Merkezi.
Kırsala tasarruf dersi verilirken şehirler suyu hoyratça tüketiyor. Türkiye’de bazı şehirlerde şebeke kayıpları yüzde 40’a yaklaşıyor.Yani suyun neredeyse yarısı musluğa ulaşmadan toprağa karışıyor.Ama kimse bunun hesabını sormuyor.Çünkü sızıntı görünmez,ama susuzluk çok görünür olunca konuşuluyor.
Betonlaşan şehirler yağmuru tutmuyor,toprağa geçmesine izin vermiyor.Yağmur ya sele dönüşüyor ya da kanalizasyonda kayboluyor.
Tarım Politikası mı, Seçim Politikası mı?
Asıl can yakıcı soru burada: Türkiye’de tarım politikaları gerçekten suya göre mi,yoksa kısa vadeli siyasi hesaplara göre mi şekilleniyor?Destekler ürünün su tüketimine göre değil,alışkanlığa göre veriliyor.Havza bazlı planlama kâğıt üzerinde kalıyor.Çiftçiye “ekme” demek kolay,ama “başka ne ekebilirim” sorusunun cevabı yok.
Eğitim yok,danışmanlık zayıf,geçiş destekleri yetersiz. Sonra çiftçi suçlanıyor.Oysa sistemi kurmayanla,sistemin altında ezilen aynı kefeye konmaz.
Su Artık Çevre Meselesi Değil.
Türkiye’nin su sorunubir çevre başlığı değil,bir milli güvenlik,bir gıda güvenliği,bir sosyal barış meselesidir.Su yoksa tarım yok.Tarım yoksa göç var.Göç varsa şehirlerde gerilim var.
Bu zincir koparsa,sadece barajlar değil,toplumsal denge de çatlar.
Hâlâ Bir Şans Var mı?
Var.Ama zaman dar.
Suya göre ürün deseni
Basınçlı ve damla sulamada gerçek teşvik
Yeraltı sularında sıkı denetim
Şehirlerde kayıp-kaçakla ciddi mücadele
Beton değil, toprağı koruyan şehirler
Ve hepsinden önemlisi:
Suya siyasi değil, bilimsel bakmak.
Son Söz
Türkiye susuz bir ülke değil.Ama yanlış yöneten bir ülke olma riskiyle karşı karşıya.Su bitmez, ama sabır biter.Ve bir gün çocuklar sorarsa:“Bu topraklar neden kurudu?”verecek cevabımız olmalı.Yoksa tarih,bizi sadece susuz değil,sorumsuz da yazar.
Sağlıcakla kalın.
