Kaht, Arapça kıtlık anlamına gelmektedir. Yönetim literatürüne Osmanlı İmparatorluğu zamanında girmiştir. Devlet yönetiminde bulunanların liyakatsiz olmasından ötürü devlet adamı kıtlığı anlamına gelen “Kaht-ı Rical” tanımlaması günümüze kadar gelmiştir. Kaht-ı rical, bir devlette, devleti yönetecek devlet ricalinin kıtlığı, olmaması anlamında kullanılmıştır. Özellikle Devleti Âliye’nin duraklama ve çöküş dönemlerinde sıkça ortaya çıkan bir durumdur.
Devlet yönetimi, yönetim biliminin önemli bir alt alanı olup, kaht, yalnızca devlet yöneticisi eksikliğini ifade eden bir yapıya indirgenmemelidir. Bu bağlamda, yönetim literatüründe köklü bir geleneği temsil eden “kaht-ı” ön ekiyle eksiklik veya yetersizlik yaşanan durumların adlandırılması, hem bu mirası sürdürmek hem de kavramsal zenginliği korumak açısından önem taşır. Geleneksel hale gelmiş bu tür terimlerin kullanımı, devlet yönetimi alanına teorik ve pratik anlamda derinlik katar.
Kaht-ı siyaset, siyaset kurumunun -iktidar, muhalefet partileri ve parlamentodaki diğer partiler dâhil olmak üzere- görevlerini yerine getirememesi ile ortaya çıkan devletin yönetilememesi durumunu ifade eder. Burada parti ayrımı gözetilmeksizin, siyaset kurumunun tüm üyelerinin sorumluluklarını yerine getirememesi üzerinde durulmaktadır. Siyaset kurumunun işlerliği bozulduğunda, devlet yönetimindeki dengeler bürokrasi lehine değişir ve bu durum vesayet rejimine zemin hazırlar. Böyle bir süreçte devlet yönetimi dengesini kaybeder ve vesayet altında işlevini sürdürmeye zorlanır.
Mevcut devlet yönetimi yapısı; siyaset ve bürokrasi olmak üzere iki ana bileşenden oluşur. Siyasetin işlevsiz hale geldiği bir durumda denge bozulacak ve kırılganlık artacaktır. Oysa devlet yönetimi, diğer yönetim alanlarına kıyasla darbelere karşı daha dirençli ve sağlam bir yapıya sahip olmalıdır. Bu kırılganlıkların üstesinden gelmenin en etkili yolu, yönetim yapısındaki çeşitliliği artırmaktır. Siyaset ve bürokrasinin yanına teknokrasi ve devlet aklı gibi gruplar entegre edildiğinde, devlet yönetimi daha dayanıklı bir yapıya kavuşabilir.
Kaht-ı siyaset durumunda alınması gereken önlemler nelerdir?
Bu tür bir kriz anında, devlet aklı devreye girerek siyasi partilerin işleyişini geçici olarak askıya almalı ve bu süreçte partisiz siyaset dönemine geçiş sağlanmalıdır. Ardından hızla gerçekleştirilecek erken seçimle, tamamen bağımsız milletvekillerinden oluşan bir meclisin kurulması hedeflenmelidir. Bu şekilde siyaset kurumu nadasa bırakılarak bir toparlanma süreci başlatılabilir. Meclis, yasama erki görevini sürdürecek ve yönetimde aksaklıkların oluşmasının önüne geçilecektir.
Partisiz bir meclisin çalışması, siyaseti kurumsal düzeyde askıya alırken; bireysel olarak seçilen milletvekillerinin siyaset yapmasına olanak tanıyacaktır. Tüm vekillerin bağımsız olarak seçilmesiyle hedeflenen, siyasetin tarafsızlaşması ve stabil bir zemine oturmasıdır. İlk dönemin sonunda yapılacak değerlendirme ile gerekirse siyasi partilerin askıya alınma süresi ikinci seçim döneminde de uzatılabilir. Burada, siyasi partilerin yok edilmesi değil, işlevselliklerini artırmak amacıyla nötrleşmelerine yönelik bir çaba söz konusudur.
Kaht-ı siyaset, siyaset kurumunun etkin şekilde çalışamaması nedeniyle ortaya çıkıp direkt olarak devlet yönetimini etkileyen ciddi bir durumdur. Siyasetin sağlıklı çalışmaması halinde devlet yönetiminin bozulması kaçınılmazdır. Müdahale edilmediği takdirde bu bozulmanın kronikleşmesi beklenir ve kronik sorunlar, ülkenin kalkınmasını engellerken toplumsal refahın azalmasına ve huzursuzlukların artmasına neden olur.
Sonuç olarak, kaht-ı siyaset bir ülkenin gelişimini doğrudan etkileyebilen ve devlet yönetimini işlevsiz hale getirebilecek kadar kritik bir durumdur. Bu sorun yalnızca kalkınmayı değil, toplumsal huzuru da tehlikeye atarak kötüye giden devlet yönetiminin temel nedenlerinden biri haline gelir. Bu etki domino taşları gibi hızla yayılır ve kısa sürede yönetimsel tüm dengeleri altüst edebilir.
