Türkiye’nin En Derin Meselesi: Genç Beyin Göçü Analizi

Son yıllarda ülkenin en çok konuştuğu meselelerinden biri, hatta belki en derini, gençlerin yurtdışına yönelen umut arayışı. Bu gidiş öyle sesli, öyle gösterişli bir göç değil. Aksine yavaş yavaş ilerleyen, sessiz ama etkisi çok güçlü bir dalga. Sanki toplumun damarlarındaki genç kan, başka coğrafyalara doğru akıyor. Bu durum sadece rakamlara yansıyan bir tablo değil; her bir gencin hikayesi, bir annenin sessiz gözyaşı, bir babanın içten içe yaşadığı kaygı, bir arkadaşın boşalan sandalyesi…

Bugün gençler neden gidiyor sorusu, aslında hepimize kendimizi de sorgulatan bir soru. Çünkü giden sadece genç değil; giden aynı zamanda bir ülkenin geleceği, enerjisi, hayal gücü ve dinamizmi. Üstelik bu göç, savaşla, afetle veya zorunlu sebeplerle açıklanan türden değil. Tam tersine, insanların kendi hayat tercihlerinden doğan, daha iyi bir gelecek beklentisiyle şekillenen bir yöneliş.

Peki gençleri bu karara iten asıl duygular ne?

Bu sorunun yanıtı, tek bir başlıkta toplanamayacak kadar geniş. Yine de toplumun içinde dolaşan sessiz cümleler var. Üniversite mezunu olup iş bulmakta zorlananların iç sesi, aldığı ücretle geçimini sağlamakta güçlük çekenlerin sitemi, yıllarını eğitime verip beklentisine karşılık bulamayanların kırgınlığı… Bunlar artık bireysel sorun olmaktan çıktı, toplumsal bir fotoğrafa dönüştü.

Bir kafede otururken yan masada iki gencin konuşmasına kulak misafiri oldum geçenlerde. Biri diğerine, “Burada hayallerim için yeterli alan bulamıyorum,” dedi. Bu cümle, bugünün gençliğini açıklayan belki de en güçlü ifade. Çünkü genç, hayal kurmak ister. Kurduğu hayalin karşılığını görmek ister. Emek verir, didinir, okur, çabalar; ama karşısında gelişime kapalı veya tıkanma belirtileri gösteren bir düzen görünce umut başka yönlere kayar.

Elbette herkes gidiyor demek haksızlık olur. Ülkesinde kalıp üretmek isteyen, burada kök salmak isteyen gençler de var. Ama onları ayakta tutan güçler bile zaman zaman yıpranıyor. Çünkü yaşam maliyeti yükseldikçe, barınma sorunları büyüdükçe, iş imkanları daraldıkça, gençler kendilerini sıkışmış hissediyor. Bu sıkışmışlık bir süre sonra “Acaba gitsem mi?” sorusuna dönüşüyor.

Bu göçün sessiz olmasının bir sebebi de şu: Giden gençler, çoğu zaman ne gösterişli veda yapıyor ne de büyük konuşuyor. Valizlerini toplarken çevrelerine fazla bir şey söylemeden yola çıkıyorlar. Çünkü umutlarını büyütüp hayal kırıklığı yaşamak istemiyorlar. “Kısmet” deyip gidiyorlar. Ardında bırakılanlar ise onların yokluğunu en çok sofrada, bayramda, bir dost meclisinde hissediyor.

Bir de gidenlerin ayrı bir duygusu var: Suçluluk…

Evet, her genç bunu belli etmez ama içinde bir yerlerde hep şu soru durur: “Acaba gitmekle yanlış mı yaptım?” Fakat diğer tarafta onları karşılayan daha net kurallara sahip bir düzen, öngörülebilir bir gelecek ve emeğin karşılığını alma beklentisi var. Bu durum o suçluluk duygusunu zamanla hafifletiyor.

Gençlerin gidişindeki en büyük motivasyonlardan biri de özgürlük hissi. Kendi hayatını şekillendirebilme duygusu. Birey olarak kabul görmek. Fikirlerine saygı duyulması. Hukuki süreçlerin işleyişine güven duymak. Bir hata yaptığında adaletin güvenilir şekilde devreye girmesini bilmek. Bunlar aslında her insanın doğal hakkı. Ama gençler bunu bulamadığını düşündüğünde, kendi geleceklerini başka ülkelerin sosyoekonomik çerçevelerinde arıyor.

Bir diğer önemli sebep de liyakat beklentisi.

Genç, emek verdiği yerde karşılığını görmek ister. Kayrılmanın ya da adaletsiz uygulamaların gölgesinde kalmak istemez. Kendisiyle yarışılmasını, bilgisiyle değer kazanmayı arzular. Bu gerçekleşmediğinde umutlar soluyor. Solan umut, ülkeye bağlılığı zayıflatıyor. Ve o bağlılık zayıfladığında, “Burada kalıp neden mücadele edeyim?” sorusu sessizce büyüyor.

Toplum olarak ise bu göçü bazen yeterince ciddiye almıyoruz. “Giderlerse gitsinler” benzeri ağır cümleler kuranlar olabiliyor. Oysa her giden, aslında hepimizden bir parça götürüyor. Bir doktorun hayali başka bir ülkede büyüyor. Bir mühendisin zekası başka bir toplumun üretimine karışıyor. Bir sanatçının ruhu başka bir kültürde şekilleniyor. Böyle baktığımızda meselenin ne kadar derin bir yara açtığını daha net görüyoruz.

Kalanlar açısından da tablo kolay değil. Çünkü ülke içinde giderek artan bir yalnızlaşma hissi oluşuyor. Gençlerin boşalttığı alanı doldurmak güçleşiyor. Üniversitelerde geleceğe dair soru işaretleri artıyor. İş dünyası yetişmiş insan bulmakta zorlanıyor. Toplumun dinamizmi azalıyor. Bu durum, uzun vadede ülkenin ekonomik ve kültürel yapısına ciddi etkiler bırakma potansiyeli taşıyor.

Fakat umudu tamamen kaybetmiş değiliz.

Her ülke, gençlerine verdiği değer kadar güçlüdür. Eğer gençlerimizi yeniden kazanmak istiyorsak, onlara sadece maddi imkan sunmak yeterli olmaz. Onlara saygı göstermek, adaletli bir düzen beklentisine cevap vermek, fırsat eşitliğini güçlendirmek, fikirlerini önemsemek gerekir. Gençlerin sesine kulak vermek, onları bir yük gibi değil bir değer olarak görmek gerekir.

Gençlerin gidişini durdurmanın yolu, onları zorla tutmak değildir. Onlara umut vermektir.

Umut verdiğiniz genç gitmez; çünkü insan umudunun olduğu yerde kök salar.

Bugün sokaklarda, kafelerde, üniversite kampüslerinde dolaşırken yüzlerdeki o kararsız ifadeler aslında tek bir şey söylüyor: “Ben bu ülkede var olmak istiyorum, ama bana alan açılmasını bekliyorum.” İşte o alan açılırsa, bu sessiz göçün yönü tersine dönebilir.

Belki de bu gençlerin ayrılışını sadece bir kayıp hanesine yazmak yerine, toplum için yakıcı bir uyarı olarak görmeliyiz. Zira gençler, bir toplumun en güçlü aynasıdır; ülkenin mevcut halini en net onlarda görürüz. Onların gözündeki umut ışığı söndüğünde, bir memleketin de geleceği kararır. Ancak unutmamalıyız ki, bu gençler aynı zamanda muazzam bir enerjiye sahiptir. Onlara yeniden inanç ve umut verdiğimizde, bir toplumun kaderini sil baştan yazacak güce yine onlar sahiptir.

Umut göçünün ardındaki hikayeler bize şunu söylüyor:

Genç, nerede değer gördüğünü ve geleceğini inşa edebileceğini hissederse orada kalır.

Biz de bu ülkede her gencin kendine ait bir gelecek görebileceği bir iklim oluşturabildiğimiz gün, valizlerin yönü yeniden bu topraklara döner.

Saygılarımla.