Türkiye’de bazı şehirler vardır; haritada bir noktadan ibarettir ama ruhu bir efsanedir. Erzurum işte onlardan biri. Benim de memleketim olan Erzurum, boşuna “Kırmızı Periler Diyarı” diye anılmaz. Bu ad bir turizm sloganı değil; toprağın, ışığın ve halk hafızasının birlikte fısıldadığı bir gerçektir.
Bir sonbahar akşamı Erzurum yaylalarına bakın. Palandöken’in etekleri bakıra çalar. Güneş batarken dağlar kızarır, sis çöker ve sanki yerin altından ateş sızıyormuş gibi bir parıltı yayılır. İşte eskiler buna “peri ışığı” derdi.
Ama bu masalın kalbi Narman’da atar.
Narman: Perilerin Taştan Bedenleri
Narman Peri Bacaları sıradan kaya oluşumları değildir.
Onlar:
- Kızıl
- Keskin
- Sivri
- Göğe uzanan figürler gibidir.
Gün batımında bu kayalar kan kırmızısı olur. Sis çöktüğünde her biri bir siluete dönüşür. Narman’da büyüyen çocuklara hala bunların “taş kesilmiş periler” olduğu söylenir.
Türk masallarında Al Perilerinin taşlaştığı vadi olarak geçer.
Kafkas anlatılarında Ateş Ruhları bu sütunlarda uyur.
Ermeni efsanelerinde buraya Karmir Hur’un (Kırmızı Ruhların) yaşadığı yer denir.
Yani Narman, “Kırmızı Periler Diyarı” sözünün sadece şiirsel değil, coğrafi bir karşılığıdır.
Toprak da Kırmızı, Hafıza da
Erzurum’un toprağı demir oksitlidir.
Volkanik geçmişi vardır.
Bu yüzden kırmızıdır.
Ama bir de insanın bıraktığı kırmızı vardır:
- Savaşlar
- Yangınlar
- Sürgünler
- Kan
Biz Erzurumlular arasında bir söz dolaşır:
“Bu toprak o kadar çok şey gördü ki, rengi artık ondan.”
Bu yüzden Erzurum’da kırmızı sadece bir renk değildir.
Bir hatırlayış biçimidir.
Neden Peri?
Çünkü bu coğrafya gerçekçi değildir.
Sis bir anda çöker.
Rüzgar uğuldar.
Işık kayalarda yanar söner.
Sesler yön değiştirir.
İnsan kendini: “Ben neredeyim?” diye sorarken bulur.
İşte peri dediğimiz şey tam da budur:
Gerçek ile hayalin çakıştığı an.
Erzurum’a “Kırmızı Periler Diyarı” denmesinin sebebi, masal anlatmayı sevmemiz değil; bu toprakların gerçekten masal gibi davranmasıdır.
